Wynagrodzenia za użyczenia biblioteczne (PLR)
Stowarzyszenie Autorów i Wydawców COPYRIGHT POLSKA od 2016 r. dzieli i wypłaca wynagrodzenia za użyczenia biblioteczne (PLR). Do tej pory wypłacono ponad 39 mln zł, z czego 29,3 mln zł trafiło do autorów, tłumaczy, współtwórców (ilustratorów) i ich spadkobierców. Pozostała część trafiła do wydawców.
Trzykrotnie już w latach – 2016, 2021 i 2025 – Stowarzyszenie wygrywało konkurs na organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi do obsługi procesu podziału i wypłaty wynagrodzeń PLR i zostało wyznaczone przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) na kolejne lata 2026–2030.
Proces podziału wynagrodzeń PLR trwa cały rok i składa się z kilku etapów.
1. Dane o wypożyczeniach
Do końca marca każdego roku 100 wskazanych w rozporządzeniu MKiDN bibliotek publicznych przekazuje dane o wypożyczeniach z poprzedniego roku.
Są to biblioteki z całej Polski, w tym także ich filie. Dane są sprawdzane, m.in. pod kątem poprawności zapisów numerów ISBN, a błędne dane są poprawiane.
Od 2025 r. do Stowarzyszenia trafiają informacje o około 15 mln wypożyczeń rocznie. Stanowi to ok. 15% wszystkich wypożyczeń i jest podstawą do wyliczenia wynagrodzeń.
2. Oświadczenia uprawnionych
Autorzy, tłumacze, ilustratorzy, fotograficy, wydawcy oraz spadkobiercy uprawnionych mogą złożyć lub zaktualizować oświadczenie o chęci otrzymywania wynagrodzenia PLR.
Oświadczenia można składać przez cały rok, ale aby zostały uwzględnione w podziale za dany rok, muszą zostać złożone do 31 sierpnia. Dokumenty złożone później są uwzględniane w kolejnym roku.
Prawidłowo złożone oświadczenie pozostaje ważne w kolejnych latach, do czasu jego aktualizacji lub pisemnego wycofania.
Oświadczenie można złożyć:
- w formie papierowej – osobiście lub pocztą do Biura PLR,
- elektronicznie – z wykorzystaniem kwalifikowanego podpisu elektronicznego.
Szczegółowe informacje znajdują się na stronie: https://copyrightpolska.pl/wynagrodzenia-plr/oswiadczenie-plr/
3. Weryfikacja danych
Każde oświadczenie jest sprawdzane pod względem poprawności i zgodności z przepisami.
Jeżeli brakuje danych, podpisu lub wymaganych dokumentów, Biuro PLR kontaktuje się z uprawnionym i prosi o ich uzupełnienie. W przypadku zgłoszenia udziału w prawach do książki mniejszego niż 100% konieczne jest również przesłanie kopii umowy wydawniczej.
Dokumenty poprawione lub uzupełnione do 31 sierpnia mogą zostać uwzględnione w podziale za dany rok.
4. Rozwiązywanie konfliktów dotyczących udziałów
Może się zdarzyć, że do tego samego tytułu zgłosi się kilka osób, a suma ich udziałów przekroczy 100%.
W pierwszej kolejności Stowarzyszenie prosi zainteresowanych o wspólne uzgodnienie udziałów. Jeżeli nie uda się osiągnąć porozumienia, Zarząd Stowarzyszenia rozstrzyga sprawę na podstawie Regulaminu i dostępnych danych, najczęściej proporcjonalnie zmniejszając zgłoszone udziały.
5. Połączenie danych o prawach i wypożyczeniach
Po zatwierdzeniu oświadczeń, informacje o tytułach zgłoszonych przez uprawnionych są łączone z danymi o wypożyczeniach z bibliotek.
Dzięki temu można ustalić liczbę wypożyczeń każdego zgłoszonego tytułu oraz łączną liczbę wypożyczeń wszystkich tytułów objętych podziałem. Przez liczby te – oddzielnie dla wszystkich twórców i współtwórców oraz oddzielnie dla wydawców – dzielone są środki dofinansowania na wynagrodzenia biblioteczne przekazywane w danym roku przez MKiDN.
6. Podział środków
MKiDN przekazuje co roku środki na wynagrodzenia za użyczenia biblioteczne. Ich wysokość odpowiada 5% wartości zakupów materiałów bibliotecznych dokonanych przez biblioteki publiczne w poprzednim roku, jednak nie może przekroczyć ustawowego limitu.
W 2026 r. limit ten wynosi 5 644 000 zł. Procedowana jest jednak ustawa, która może zwiększyć tegoroczne dofinansowanie do 11 096 000 zł.
Po odliczeniu uzasadnionych i udokumentowanych kosztów obsługi PLR (ustawa dopuszcza 10% kwoty dofinansowania, jednak Stowarzyszenie od lat ma znacznie niższe koszty i niewykorzystaną ich pulę dolicza do wynagrodzeń wypłacanych uprawnionym) środki są dzielone w proporcji:
- 75% dla autorów, tłumaczy i współtwórców,
- 25% dla wydawców.
Jak obliczana jest wysokość wynagrodzenia?
Z jednej strony ¾ środków dla twórców i współtwórców dzielone jest przez liczbę wypożyczeń z zeszłego roku zgłoszonych przez uprawnionych twórców i współtwórców książek, a ¼ środków dla wydawców dzielona jest przez liczbę wypożyczeń z zeszłego roku zgłoszonych przez uprawnionych wydawców. Powstają dwie różne stawki wynagrodzenia za jedno wypożyczenie – dla twórców i dla wydawców, które mnożone są przez liczbę wypożyczeń danego tytułu i ew. części procentowe udziału zgłoszone przez uprawnionego. Stawka dla tłumacza wynosi 30% stawki twórcy.
W wyniku tego ustalana jest wstępna lista wynagrodzeń, gdzie z jednej strony odcina się wynagrodzenia nie osiągające w danym roku wynikającego z przepisów ustawy minimum (w 2026 r. jest to kwota 46,15 zł), a z drugiej strony odcina się wszystkie kwoty przekraczające maksymalny poziom wynagrodzenia określony przez przepisy ustawy (w 2026 r. jest to kwota 46.143,20 zł).
Wszystkie odcięte kwoty i niedoliczone z powodu ułamkowych wartości kwoty są następnie doliczane proporcjonalnie do wynagrodzeń przekraczających ustawowe minimum i nieprzekraczających ustawowego maksimum. Ponieważ w wyniku tych działań kolejne najwyższe wynagrodzenia mogą przekroczyć ustawowe maksimum, przewyższające je środki są powtórnie dzielone pomiędzy uprawnionych, aż zostaje kilku złotowa reszta, której nie da się po groszu podzielić proporcjonalnie pomiędzy uprawnionych.
7. Wypłata wynagrodzeń
Ostateczne kwoty są zatwierdzane przez Zarząd Stowarzyszenia i wypłacane uprawnionym.
Ze względu na konieczność przyjmowania i weryfikowania oświadczeń do końca sierpnia oraz przeprowadzenia późniejszych obliczeń, wypłaty są zazwyczaj realizowane w połowie grudnia, a najpóźniej do końca roku.
Jeżeli wypłata nie może zostać zrealizowana, np. z powodu zmiany rachunku bankowego, śmierci uprawnionego lub innych zdarzeń losowych, niewypłacone środki są zwracane do MKiDN.
Do MKiDN trafia również niewielka, niepodzielna między uprawnionych kwota pozostała po dokonaniu wszystkich wypłat.