Apel Związku Kompozytorów Polskich
w sprawie poszanowania praw autorów tekstów muzykologicznych
W ostatnim czasie docierają do nas niepokojące sygnały dotyczące przedstawiania muzykologom – autorom artykułów o charakterze upowszechniającym wiedzę o muzyce umów wymagających przekazania na rzecz zamawiającego nieograniczonych w czasie i przestrzeni praw majątkowych do ich dzieł. Dotyczy to zarówno tekstów dawnych, przy okazji ich digitalizacji i udostępniania w Internecie, jak i artykułów pisanych obecnie, w tym do programów koncertów, festiwali, a także czasopism, czy esejów do bookletów płytowych. Jest to zjawisko wysoce niepokojące, dlatego też chcielibyśmy zaapelować do wszystkich instytucji współtworzących kulturę w Polsce, jak i do samych autorów o szczególną uważność w tym zakresie.
Związek Kompozytorów Polskich, jako jeden z najważniejszych i najliczniejszych związków twórczych w Polsce, którego istotną częścią od 1948 roku pozostaje Sekcja Muzykologów, nie może godzić się na takie praktyki. Apelujemy o traktowanie autorów tekstów z poszanowaniem dla ich wiedzy i prawa do dysponowania nią. Wymagania dotyczące przekazywania – za darmo lub za minimalnym wynagrodzeniem (najczęściej ułamkowym w skali całego projektu) – pełni praw autorskich na rzecz wydawcy/zamawiającego jest w większości przypadków nie tylko całkowicie niepotrzebne, ale często również zwyczajnie nieetyczne, gdyż bazuje na braku wiedzy autora co do możliwości lepszego zabezpieczenia własnych praw. W sytuacjach dotyczących digitalizacji i udostępnienia w sieci Internet tekstów sprzed lat, formą według naszego rozeznania całkowicie wystarczającą pozostaje zazwyczaj umowa licencyjna ze wskazaniem miejsca i celu wykorzystania tekstu. Podobnie rzecz ma się w przypadku artykułów do czasopism czy esejów programowych. Oczywiście, przyjęcie uzgodnionej formuły umowy jest ostatecznie wspólną decyzją autora i zamawiającego, często jednak autorzy nie mają świadomości, że mogą upominać się o przedstawienie innej niż zaproponowana wersji umowy. Jako reprezentanci środowiska twórców w Polsce zwracamy na to uwagę. Drodzy autorzy – nie poddawajcie się nieuzasadnionym naciskom ze strony zamawiających i pamiętajcie o prawie do negocjacji warunków przedstawianych do podpisu umów. Instytucje zamawiające prosimy o pilnowanie dobrych praktyk w tym zakresie oraz o traktowanie autorów w sposób partnerski i godny.
Zwracamy ponadto uwagę na to, że w przypadku esejów programowych pisanych dla filharmonii i innych instytucji kultury, a także dla firm fonograficznych– wynagradzanie autora nie może oznaczać oczekiwania rezygnacji przez niego z przysługujących mu praw autorskich do własnego dzieła, w tym także w przypadku promocji i komunikacji wydarzenia czy płyty. Tymczasem wręcz nagminnie spotykamy się z przykładami zamieszczania w materiałach promocyjnych koncertu bądź płyty sporych fragmentów tekstów pochodzących z eseju programowego bezoznaczania nazwiska autora! Jest to działanie niedopuszczalne, nieetyczne i sprzeczne z prawem. To tak, jakby zamieścić zdjęcie bez podpisu fotografa lub fragment utworu muzycznego bez oznaczenia jego twórców.
Związek Kompozytorów Polskich apeluje o zaprzestanie podobnych praktyk oraz o podjęcie działań mających na celu traktowanie autorów tekstów na równi z pozostałymi twórcami dzieł autorskich. Teksty programowe czy artykuły popularyzujące muzykę powstają w wyniku nieraz wieloletnich badań autora i są wynikiem jego wiedzy, talentu i umiejętności pisarskich. Poszanowanie autora tekstów muzykologicznych jako twórcy pozostaje kwestią dodatkowo palącą w dobie coraz bardziej zaawansowanych dyskusji nad zagrożeniami związanymi ze sztuczną inteligencją.
Autorzy tekstów upowszechniających wiedzę o muzyce są twórcami i należy im się poszanowanie oraz ochrona praw autorskich w takim samym stopniu, jak kompozytorom i innym osobom twórczym. Prosimy, by o tym pamiętać!
w imieniu Zarządu Głównego ZKP
Beata Bolesławska-Lewandowska, Prezes
Otrzymują:
- Departament Narodowych Instytucji Kultury MKiDN
- Zrzeszenie Filharmonii Polskich
- Stowarzyszenie Kreatywna Polska
- Stowarzyszenie Autorów ZAiKS
- Polska Izba Książki
- Związek Producentów Audio-Video
- Stowarzyszenie Dziennikarzy i Wydawców Repropol
- Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska
- Rada Polskiego Rynku Muzycznego
- Związek Artystów Wykonawców STOART
- Polskie Radio, Program 2